Reserves en Voorzieningen

Disclaimer:
Dit betreft UITSLUITEND een samenvatting. Op geen enkele manier kunnen hier rechten aan worden ontleend.

Reserves

Sparen of lenen?

  • De huidige generatie spaart;
    • volgende generatie heeft genot.

of

  • De huidige generatie heeft genot en de
    • volgende generatie “spaart” achteraf.

Het Eigen Vermogen (art. 42 BBV)

  • Het eigen vermogen bestaat uit de reserves en het gerealiseerde resultaat volgend uit het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening (lid 1).
  • Het in het eerste lid bedoelde resultaat wordt afzonderlijk opgenomen als onderdeel van het eigen vermogen (lid 2).
  • Alle reserves zijn eigen vermogen, ook als de Raad hier een bestemming aan heeft gegeven.

Wettelijke bepalingen reserves BBV art. 43

In de balans worden de reserves onderscheiden naar twee soorten:

  1. Algemene reserve
    • Voor opvang van eventuele tekorten op de exploitatie.
    • Eventuele baten worden in reserve gestort ter opvang van tekorten.
  2. Bestemmingsreserve: een reserve waaraan de raad uit vrije wil een specifieke bestemming heeft gegeven.
    • “Vrije” bestemmingsreserves; hier kan de raad op elk moment een andere bestemming aan geven = vrij besteedbaar.
    • “Gebonden” bestemmingsreserves bijvoorbeeld t.b.v. dekking van kapitaallasten van activa = vrij besteedbaar, maar heeft gevolgen voor de exploitatie.

(Gebonden) bestemmingsreserve

Voor de dekkingsreserve ter dekking van de kapitaallasten geldt:

  • Opties:
    • Alleen onttrekken afschrijving –> geen bespaarde rente toevoegen aan de reserve.
    • Onttrekken afschrijving + rente –> wel bespaarde rente toevoegen aan de reserve.
  • Voorwaarden:
    • Reserve moet in evenveel jaren vrijvallen naar 0 als de afschrijvingstermijn van de bijbehorende investering.
    • Reserve even hoog als de boekwaarde investering –> afschrijving en vrijval gelijk.
    • Reserve niet even hoog als de boekwaarde investering –> vrijval naar rato van de afschrijving.

Waterbedeffect

Let op!

Als een gebonden (ook wel beklemde) reserve zoals bijvoorbeeld een kapitaallastenreserve voor andere doelen wordt ingezet ontstaat er gelijk een ander probleem.

Toelichting reserves op de balans BBV art. 54

  • Aard en reden van elke reserve en de toevoegingen en onttrekkingen.
  • Overzicht van:
    • Het beginsaldo van het begrotingsjaar.
    • De toevoegingen of onttrekkingen uit hoofde van het voorafgaande boekjaar.
    • De toevoegingen of onttrekkingen bij het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening.
    • De verminderen.
    • Het eindsaldo van het begrotingsjaar.

Functies van reserves

  • Financieringsfunctie (financiering)
  • Dekkingsfunctie (dekking ter hoogte van de jaarlijkse lasten)
  • Bufferfunctie (opvangen tegenvaller)
  • Inkomstenfunctie (bespaarde rente ten gunste van exploitatie)
  • Egalisatiefunctie (gelijkmatigheid)

Let op: Sommige reserves kunnen meerdere functies hebben.

Indeling reserves op aanwezigheid

  • Reële reserves
    • Gelden reserves staan op de bank.
  • Papieren reserves
    • Gelden reserves zijn gebruikt als intern financieringsmiddel.
  • Stille reserves
    • Staan niet op de balans; eventueel wel in toelichting genoemd.
  • Geheime reserves
    • Niet op de balans en niet in de toelichting genoemd (bijv. snippergroen).

Stortingen en onttrekkingen

  • Stortingen en onttrekkingen aan reserves:
    • Worden verwerkt na het geraamde/gerealiseerde resultaat van baten en lasten.
    • Zijn geen baten en lasten.
    • Bepalen niet het resultaat, maar bestemmen het resultaat.
    • Zijn altijd een bevoegdheid van de Raad (in de begroting, in een wijziging en/of bij de jaarstukken resultaatbestemming en wordt in het kader van de rechtmatigheid aangemerkt als een beleidsaangelegenheid).

Let op:

  • Reserves kunnen worden gevormd door bestemming van het resultaat (bijv. overschot begroting of jaarstukken) en ook voor een bepaald doel.

Resume reserves

  • Gevormd door bestemming
    • Specifiek doel
    • Van het resultaat (overschot) = resultaatbestemming
  • Vrij besteedbaar
  • Eigen vermogen
  • Storting/onttrekking: raad kan via resultaatbestemming eventueel doel wijzigen
  • Rentetoevoeging toegestaan
  • “Kan” meetellen voor de weerstandscapaciteit

Voorzieningen

Wettelijk Kader Voorzieningen BBV art. 44

Voorzieningen behoren tot het vreemd vermogen.

  1. Voorzieningen worden gevormd wegens:
    1. Verplichtingen en verliezen, redelijkerwijs in te schatten;
    2. Risico’s, redelijkerwijs in te schatten;
    3. Strekkende ter gelijkmatige verdeling van lasten;
    4. Bijdragen aan toekomstige vervangingsinvesteringen waarvoor een heffing wordt geheven.
  2. Van derden verkregen specifieke middelen die specifiek moeten worden besteed (niet voor (meerjarige) voorschotbedragen art. 49b meerjarige middelen van Europese en Nederlandse overheidslichamen)
  3. Niet voor jaarlijkse terugkerende arbeidskosten gerelateerde verplichtingen met een gelijk volume.

Voorzieningen

  • Zijn vreemd vermogen (dus NIET als eigen vermogen aanmerken).
  • De Raad is verplicht een voorziening te vormen als zich een situatie art. 44, 1a en 1b zich voordoet (=storting).
  • De voorziening heeft een verplichte bestedingsrichting
    • Alleen met gegronde en motiverende redenen hoogte bedrag aan te passen.
  • De uitvoering (onttrekking aan) van de voorziening is een bevoegdheid van het College.
  • De voorziening onder 44c, dient gebaseerd zijn op een actueel beheersplan om kosten gelijkmatig over de jaren te verdelen.
    • Dagelijks en achterstallig onderhoud opnemen in exploitatie.
  • Een voorziening telt niet mee voor de bepaling van de weerstandscapaciteit.
  • Als de voorziening niet te kwantificeren is, dan deze toelichten in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing.
  • Een voorziening mag niet negatief staan.

Wettelijk kader Voorzieningen BBV art. 45

  • Rentetoevoegingen aan voorzieningen zijn niet toegestaan.
    • Tenzij dit een voorziening is die tegen contante waarde is gewaardeerd (notitie BBV)
      (zie hiervoor les 7)
  • Renteberekeningen over reserves is (nog) mogelijk.
    • Zie hiervoor les 7

Toelichting voorzieningen op de balans BBV art. 55

  1. Aard en reden van elke voorziening art. 44 en de wijzigingen daarin toegelicht.
  2. Overzicht van:
    • Het saldo begin van het begrotingsjaar.
    • De toevoegingen.
    • Ten gunste van de rekening van baten en lasten vrijgevallen bedragen.
    • De aanwendingen.
    • Saldo aan het einde van het begrotingsjaar.
    • Onderbouwing voorziening:
      • Te weinig is bijstorten
      • Te veel is vrij laten vallen

Voorbeelden van voorzieningen (44 lid 1a)

“Verplichtingen en verliezen waarvan de omvang op de balansdatum onzeker is, doch redelijkerwijs te schatten.”

Bijvoorbeeld:

  • Voorziening wethouderspensioenen
  • Voorziening wachtgeld
  • Verliesgevende projecten

Voorbeelden van voorzieningen (44 lid 1b)

“Op de balansdatum bestaande risico’s ter zake van bepaalde te verwachten verplichtingen of verliezen waarvan de omvang redelijkerwijs is te schatten.”

Bijvoorbeeld:
Voorziening voor claims / juridische geschillen.

Voorbeelden van voorzieningen (44 lid 1c)

“Kosten die in een volgend begrotingsjaar zullen worden gemaakt, mits het maken van die kosten zijn oorsprong mede vindt in het begrotingsjaar of in een voorgaand begrotingsjaar en de voorziening strekt tot gelijkmatige verdeling van lasten over en aantal begrotingsjaren.”

Bijvoorbeeld:

  • Voorziening groot onderhoud wegen.
  • Voorziening groot onderhoud gebouwen.
  • Voorziening groot onderhoud riolering.

Voorbeelden van voorzieningen (44 lid 1d)

Noem voorbeelden van een voorziening gevormd volgens art. 44 lid 1d.
“De bijdragen aan toekomstige vervangingsinvesteringen, waarvoor een heffing wordt geheven als bedoel in artikel 35 eerste lid onder b” (investeringen met een economische nut, waarvoor ter bestrijding van de kosten een heffing kan worden geheven)

Bijvoorbeeld:
Voorziening vervangingsinvesteringen riolen.

Voorbeelden van voorzieningen (44 lid 2)

Noem voorbeelden van een voorziening gevormd volgens art. 44 lid 2:
“Tot de voorzieningen worden ook gerekend van derden verkregen middelen die specifiek besteed moeten worden, met uitzondering van de voorschotbedragen, bedoeld in artikel 49, lid 1 onder b.”
(Artikel 49, lid 1 onder b: De van de Europese en Nederlandse overheidslichamen ontvangen voorschotbedragen voor uitkeringen met een specifiek bestedingsdoel die ter dekking van lasten van volgende begrotingsjaren.)

Bijvoorbeeld:

  • Voorziening rioleringsheffing.
  • Voorziening afvalstoffenheffing.
  • Voorziening van ontvangen subsidie niet zijnde een Europees of Nederlands overheidslichaam.

Aandachtspunten bij voorzieningen

  • Bij de jaarrekening moet een onderbouwing gemaakt worden van de noodzakelijke hoogte van de voorziening
    • Is de voorziening te hoog dan vindt vrijval plaats ten gunste van de exploitatie.
    • Is de voorziening te laag dan vindt bijstorting plaats ten laste van de exploitatie.
    • Aanpassing op juiste hoogte vindt plaats vóór resultaatbepaling jaarrekening.
  • Accountant controleert hierop.
  • Als een onderhoudsvoorziening niet aantoonbaar goed is onderbouwd kan het zijn dat de voorziening moet vrijvallen ten gunste van de exploitatie *1
    • Eventueel kan geld dan in een onderhoudsreserve worden gestort.

*1 Dit geldt niet voor voorzieningen die gevormd zijn/worden bij onderwerpen die worden gedekt uit lokale heffingen.

In de notitie lokale heffingen van de Commissie BBV(april 2021) zijn een aantal stellige uitspraken opgenomen met betrekking tot voorzieningen die zijn/worden gevormd voor onderwerpen waar lokale heffingen tegenover staan.

Voorzieningen aan de actiefzijde van de balans

  • Dubieuze debiteuren.
  • Verliesvoorzieningen grondexploitatie, vastgoed

Deze voorzieningen moeten in mindering worden gebracht op de balansposten debiteuren respectievelijk voorraden.

Voorzieningen in de praktijk

Vragen:

  • Hoeveel voorzieningen heeft uw gemeente?
  • Wat is het doel van de voorzieningen?
  • Wat is het totaalbedrag?
  • Screening voorzieningen?
  • Wat als de voorzieningen onvoldoende zijn onderbouwd?
  • Hoe worden de hieruit voortvloeiende mutaties op de begroting en balans verwerkt?
  • Rol accountant?

Resume voorzieningen

  • Gevormd/verplicht ingesteld door een last in de exploitatie = specifiek doel genoemd in het BBV/geen resultaatbepaling.
  • Verplicht bestedingsrichting.
  • Vreemd vermogen.
  • Instelling, stortingen en opheffingen van/in voorziening = Raad;
  • Uitvoering = College uitgaven rechtstreeks t.l.v. voorziening.
  • Rentetoevoegingen niet toegestaan tenzij sprake is van een contante waard.
  • Telt (in het algemeen) niet mee voor weerstandscapaciteit.

Voorziening – verschillen – Reserve

VoorzieningReserve
Gevormd/verplicht ingesteld door een last in de exploitatie voor een specifieke in BBV genoemde situatie (geen resultaatbepaling).Gevormd door bestemming van een specifiek doel of resultaat = resultaatbestemming.
Verplichte bestedingsrichtingVrij te bepalen door Raad
Vreemd vermogenEigen vermogen
Instelling, storting en opheffing van/in voorziening = Raad (soms verplicht).
Uitvoering rechtstreeks t.l.v. voorziening = College.
Instelling, opheffing en storting/onttrekking = Raad.
Uitvoering storting/onttrekking via exploitatie = College.
Rentetoevoeging niet toegestaan tenzij sprake is van een contante waarde.Rentetoevoeging toegestaan
Telt (in het algemeen) niet mee voor weerstandscapaciteit.“Kan” meetellen voor de weerstandscapaciteit.
Heeft invloed op resultaat.Heeft geen invloed op resultaat.

Reserves/Voorzieningen kunnen financieringsmiddelen zijn

  • Reserves = vermogensbestanddelen die tot het eigen vermogen behoren (spaarpotten).
  • Voorzieningen = vermogensbestanddelen die tot het vreemd vermogen behoren (verplichtingen/verliezen/risico’s/etc.)
  • Financiering = reserves en voorzieningen kunnen allebei eigen financieringsmiddelen zijn!!
    (Let op: als het als eigen financieringsmiddel wordt gebruikt en de voorziening doet zich voor of de reserve wordt uitgevoerd, dient er geld te worden geleend!!!!)

Opgave 1: Reserve of Voorziening?

In een gemeente wordt hondenbelasting geheven. De gemeenteraad heeft besloten dat de opbrengsten alleen gebruikt mogen worden voor de aanleg van hondenuitlaatplaatsen, opruimen van hondenpoep, etc.

Vraag:

  • Hoe worden de baten en lasten geëgaliseerd?
    • Via een voorziening?
    • Via een reserve?
  • En waar worden de baten en lasten verwerkt?
    • Voorziening exploitatie?
    • Voorziening balans?
    • Reserve exploitatie?
    • Reserve balans?

Antwoord:

Een reserve –> hondenbelasting is vrij besteedbaar en de raad kan op elk moment besluiten om de bestemming te wijzigen.
De lasten en baten komen komen in de exploitatie en de egalisatie wordt gestort in de reserve na bepaling resultaat.

Opgave 2: Reserve of Voorziening?

Er is een subsidie ontvangen van een organisatie niet zijnde overheid. In 2021 is dit geld nog niet volledig besteed.

Vraag:

  • Hoe wordt het restant beschikbaar gehouden voor 2022?
  • En hoe worden de lasten in 2022 geboekt (exploitatie of balans)?

Antwoord:

Het restant moet gestort worden in een voorziening (art. 44 lid 2)
De lasten in 2022 worden rechtstreeks afgeboekt van de voorziening.
MAAR
Als er geen terugbetalingsverplichting aan vastzit bij niet besteden dan mag dit niet. Dan kun je de middelen alleen beschikbaar houden door middel van resultaatbestemming.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *